Pod koniec września Chiny i Laos otworzyły wspólne centrum wsparcia wojskowego i szkolenia niedaleko Wientian, a wcześniej Pekin poszerzył swoją obecność w kambodżańskiej bazie Ream. Eksperci widzą w tym kolejny krok w umacnianiu wpływów Chin w Azji Południowo-Wschodniej. Zastrzegają jednak, że na razie to pojedyncze działania, a nie budowa sojuszu wojskowego.

Lotnisko Ban Keun: szkolenie czy przyczółek?

Według Pekinu w nowym ośrodku na lotnisku Ban Keun szkoleni będą na początku piloci laotańskich sił powietrznych. Sam Laos ma niewiele sprzętu bojowego: poza samolotami transportowymi i śmigłowcami dysponuje trzema lekkimi samolotami bojowymi rosyjskiej firmy Jakowlew. Serwis lotniczy FlightGlobal podaje, że w służbie jest też cztery chińskie samoloty K-8, czyli dwumiejscowe maszyny szkolno-treningowe, które mogą pełnić rolę lekkich samolotów szturmowych. Zdjęcia satelitarne, które na początku października analizowała agencja Reutera, pokazują na bazie osiem K-8. Nie musi to jednak oznaczać, że stacjonują tam na stałe.

Eksperci radzą ostrożność. Marco Bünte, profesor polityki azjatyckiej z uniwersytetu w Erlangen-Norymberdze, uważa, że Laos i Kambodża od dawna są bliskimi partnerami wojskowymi Chin, a nowy ośrodek może być kolejnym krokiem w pogłębianiu tej współpracy. Jeśli tak się okaże, Chiny zyskałyby tzw. głębię strategiczną na lądowej części regionu i lepszy dostęp wojskowy do Morza Południowochińskiego.

Johann Fuhrmann z biura Fundacji Konrada Adenauera w Pekinie przypomina, że trzeba odróżnić szkolenie laotańskich pilotów od ewentualnego późniejszego wykorzystania obiektów przez chińskie siły zbrojne. Na razie hipotezę o „chińskim korytarzu powietrznym” uważa za scenariusz przyszłości, a nie udowodniony fakt. Pas startowy w Ban Keun ma 2000 metrów, a duże chińskie bombowce zwykle potrzebują około 3000. Kluczowe jest według niego pytanie o prawa: czy Chiny za każdym razem będą musiały uzyskać zgodę laotańskiego rządu, czy też strony ustaliły długoterminowe zobowiązania, na które będą mogły się powołać także w czasie kryzysu? Fuhrmann zwraca uwagę, że Chiny zyskują wpływy, gdy przez kilka lat współtworzą szkolenie i obsługę takich obiektów.

Kambodża, Laos i ostrożni sąsiedzi

Chiny od dawna zwiększają wpływy gospodarcze w regionie. Kolej chińsko-laotańska i inne inwestycje mocniej wiążą Laos z północnym sąsiadem, a kraj ten jest silnie zadłużony w Chinach. W Kambodży Pekin używa bazy Ream nad Zatoką Tajlandzką do celów logistycznych i szkoleniowych. Okręty Japonii i Wietnamu mogą zawijać do tamtejszego portu, ale cumują przy południowym nabrzeżu. Nie wiadomo, czy inne floty miałyby tam takie same warunki jak Chiny.

Na początku listopada szef chińskiej dyplomacji Wang Yi zaprosił do Pekinu ministrów spraw zagranicznych Laosu, Kambodży, Wietnamu, Tajlandii i Birmy. Sześć państw uzgodniło ściślejszą współpracę gospodarczą i w dziedzinie bezpieczeństwa.

Reakcje w regionie są różne. Laos, Kambodża i Birma uchodzą za państwa bliższe Chinom. Pozostałe kraje, według Büntego, starają się zachować jak najwięcej opcji: rozwijają relacje z Pekinem, ale nie zrywają więzi z USA i innymi państwami Zachodu. Szczególnie uważnie sytuację śledzą Wietnam i Filipiny, które mają spory terytorialne z Chinami na Morzu Południowochińskim. Wietnam, historycznie związany z Laosem i szkolący tam własnych wojskowych, oświadczył, że współpraca wojskowa musi służyć pokojowi i stabilności. Powołał się przy tym na Traktat o przyjaźni i współpracy w Azji Południowo-Wschodniej. Chiny, które nie są członkiem ASEAN, deklarują, że ich działania nie są wymierzone w państwa trzecie.

Co to oznacza dla Polski i Europy

Dla polskiego czytelnika to wydarzenia odległe geograficznie i bez bezpośredniego wpływu na codzienne życie. Polska nie jest stroną żadnego z tych układów. Pośrednio sprawa może jednak mieć znaczenie, bo Morze Południowochińskie to jeden z ważnych szlaków światowego handlu. Zmiana układu sił wokół niego może w dłuższej perspektywie interesować także europejskie rządy i firmy.

Fuhrmann uważa, że Zachód powinien wzmacniać mniejsze państwa regionu i poważnie traktować ich interesy. Jak zaznacza, przeciwwagę da się zbudować tylko konkretnym zaangażowaniem, a nie ostrzeżeniami czy pouczaniem z Europy. Bünte dodaje, że trzeba będzie poczekać, czy w nadchodzących latach te działania doprowadzą do szerszego sojuszu wojskowego.

Źródło: DW – „New facilities in Laos and Cambodia: Is China expanding its military presence in Southeast Asia?”